Als vertaler kun je erop rekenen dat je met regelmaat kritische opmerkingen toegeworpen krijgt. Vooral wanneer het gaat om vertalingen naar een lingua franca als Engels. Tegenwoordig spreken veel mensen een woordje Engels en is er altijd wel iemand beschikbaar die zonder schroom kritiek kan leveren op een ontvangen vertaling. Ondanks de verspreiding van de Engelse taal, kiezen toch veel mensen ervoor om het vertalen uit te besteden aan vertaalbureaus. En dat is maar goed ook! Je mag immers verwachten dat vertalers al ellenlange documenten over uiteenlopende onderwerpen hebben omgezet in een andere taal.

Twijfel
Desondanks kan het voorkomen dat er flinke twijfel toeslaat nadat de vertaling ontvangen is. Na wat rondvragen kan het zelfs lijken alsof een document vol grove versprekingen staat. Begrijp mij niet verkeerd: dat is natuurlijk geen prettige situatie. Als klant heb je immers betaald voor een product en wil je daar graag kwaliteit voor terugzien. Het is dan ook heel logisch om kritisch en alert te blijven op een ontvangen product. Bovendien kan het nooit volledig uitgesloten worden dat een hardnekkig, maar onopvallend slordigheidsfoutje controles weet te ontglippen. Maar het kan geen kwaad om het een en ander over het vertaalvak te begrijpen alvorens je de vertaler stampvoetend benadert.

‘The art of failure’
Vertalen is geen exacte wetenschap. Er kunnen verschillende mogelijkheden zijn om sommige woorden of zinsdelen te vertalen en al deze opties zijn niet onjuist te noemen. Hooguit onvolmaakt, want een perfecte vertaling is niet mogelijk. Het is aan de vertaler om op basis van al deze onvolmaakte, maar niet onjuiste, mogelijkheden keer op keer beslissingen te maken. Zoals Umberto Eco stelt: ‘Translation is the art of failure’. Een goede vertaler weet alle onvolkomenheden samen te voegen tot een fraai eindproduct.

Voor elke vertaling worden dus ontzettend veel opties tegen elkaar afgewogen. Daarbij worden boodschap en stijl zo veel mogelijk in tact gehouden. Ook moet er rekening gehouden worden met de culturele verschillen tussen de bron- en doeltekst, die best aanzienlijk kunnen zijn.

Geen paniek
Om de klant gerust te stellen: er zijn veel redenen om niet direct te panikeren na een vragenrondje naar aanleiding van een geleverde vertaling. Juist omdat er veel mogelijkheden zijn om iets te vertalen en deze allemaal niet fout zijn, kunnen er andere suggesties geopperd worden. Zo kunnen veel mensen, waaronder natives, er snel iets over te zeggen hebben. Maar besef goed dat niet iedere native ook daadwerkelijk taalgevoel heeft.

Daarnaast kan eigenbelang een rol spelen als je derden om feedback vraagt. Veel vertalers zijn als ZZP’ers afhankelijk van losse opdrachten en zijn er als de kippen bij om hun diensten aan te bieden à la ‘zo, dat is goed fout, laat mij dat maar onder handen nemen’. De concurrentie is nijpend en velen zullen zich maar al te graag willen bewijzen. Neem hun suggesties vooral ter harte, maar laat je niet te snel vertellen dat er in een vertaling volledig de plank misgeslagen is. Dit is één van de dingen waar wij als vertaalbureau ook op letten bij het zoeken naar nieuwe vertalers.

Vraag maar raak!
Geef in eerste instantie de vertaler het voordeel van de twijfel. Erken zijn of haar positie en wees je ervan bewust dat hij of zij dagelijks allerlei vaardigheden benut om afgewogen keuzes te maken voor een vertaling. Het advies is dan ook om bij twijfel vooral te vragen naar de motivatie achter de keuze voor bepaalde woorden of uitdrukkingen. Leg je eigen (of bijeen verzamelde) voorstellen voor en oordeel niet te snel. Wellicht zit er tóch een voorstel bij dat net iets sterker bijdraagt aan de realisatie van een nagenoeg perfecte vertaling. Goede vertaalbureaus zijn meestal in staat om kosteloos aanpassingen in de tekst aan te brengen, mocht dat nodig zijn.

Houd elkaar op een beschaafde manier scherp!

door: Claudia Steur