Een beetje vertaler krijgt weleens vragen toegeworpen over een geleverde vertaling. Vooral wanneer het gaat om vertalingen naar een lingua franca als Engels. Tegenwoordig spreken veel mensen een woordje Engels en is er altijd wel iemand beschikbaar die zonder schroom een ontvangen vertaling even onder de loep neemt. Ondanks de verspreiding van de Engelse taal, kiezen toch veel mensen ervoor om het vertalen uit te besteden aan vertaalbureaus. En dat is maar goed ook! Je mag immers verwachten dat vertalers al ellenlange documenten over uiteenlopende onderwerpen hebben omgezet in een andere taal en bestaande valkuilen weten te omzeilen.

Twijfel
Toch kan het voorkomen dat er wat twijfel toeslaat nadat de vertaling ontvangen is. Na wat rondvragen kan het zelfs lijken alsof een document vol grove versprekingen staat. Dat is natuurlijk niet fijn. Als klant heb je immers betaald voor een product en wil je daar graag kwaliteit voor terugzien. Het is dan ook heel logisch om alert te blijven op een ontvangen product. Desondanks kan geen kwaad om het een en ander over het vertaalvak te begrijpen.

‘The art of failure’
Vertalen is geen exacte wetenschap. Er kunnen verschillende mogelijkheden zijn om sommige woorden of zinsdelen te vertalen en al deze opties zijn niet onjuist te noemen. Hooguit onvolmaakt, want een perfecte vertaling is niet mogelijk. Het is aan de vertaler om op basis van al deze onvolmaakte, maar niet onjuiste, mogelijkheden keer op keer beslissingen te maken. Zoals Umberto Eco stelt: ‘Translation is the art of failure’. Een goede vertaler weet alle onvolkomenheden samen te voegen tot een fraai eindproduct.

Voor elke vertaling worden dus ontzettend veel opties tegen elkaar afgewogen. Daarbij worden boodschap en stijl zo veel mogelijk intact gehouden. Ook moet er rekening gehouden worden met de culturele verschillen tussen de bron- en doeltekst, die best aanzienlijk kunnen zijn.

Vraag maar raak!
Geef in eerste instantie de vertaler het voordeel van de twijfel. Erken zijn of haar positie en wees je ervan bewust dat hij of zij dagelijks allerlei vaardigheden benut om afgewogen keuzes te maken voor een vertaling. Het advies is dan ook om bij twijfel vooral te vragen naar de motivatie achter de keuze voor bepaalde woorden of uitdrukkingen. Leg je eigen (of bijeen verzamelde) voorstellen voor en oordeel niet te snel. Wellicht zit er tóch een voorstel bij dat net iets sterker bijdraagt aan de realisatie van een nagenoeg perfecte vertaling. Goede vertaalbureaus zijn meestal in staat om kosteloos aanpassingen in de tekst aan te brengen, mocht dat nodig zijn.

Houd elkaar scherp!

door: Claudia Steur